Shloka 139
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
युगाभिमानी कालात्मा नित्यं संक्षयकृद्विभुः / रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा
Transliteration
yugābhimānī kālātmā nityaṃ saṃkṣayakṛdvibhuḥ / rudraḥ praviṣṭo bhagavāñjagatyasminsvatejasā
Translation
یُگوں کا حاکم، کال کی روح، ہمیشہ فنا کرنے والا وہ وِبھُو بھگوان رُدر اپنے ہی تَیج سے اس جگت میں داخل ہے۔
Word by Word
युगाभिमानीpresiding over the yuga
युगाभिमानी:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “युगस्य अभिमानी”
कालात्माwhose essence is time
कालात्मा:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “कालस्य आत्मा”
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययभावे द्वितीया एकवचन (adverbial accusative) — “always”
संक्षयकृत्maker of dissolution
संक्षयकृत्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक) + कृद्/कृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः “संक्षयं करोति”
विभुःall-pervading one
विभुः:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
क्रियाविशेषण/कर्तृसम्बन्ध (Participial predicate)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — “entered”
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जगत्in the world
जगत्:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम (demonstrative)
स्वतेजसाby his own splendor
स्वतेजसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “स्वस्य तेजः”