Shloka 83
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
दीक्षा पत्नी स्मृता तस्याः संतानः पुत्र उच्यते / नाम्नाष्टमस्य महस्तनुर्या चन्द्रमाः स्मृतः
Transliteration
dīkṣā patnī smṛtā tasyāḥ saṃtānaḥ putra ucyate / nāmnāṣṭamasya mahastanuryā candramāḥ smṛtaḥ
Translation
اُس کی زوجہ ‘دِکشا’ کہی گئی ہے اور ‘سنتان’ کو بیٹا کہا جاتا ہے۔ آٹھویں نام ‘مہः’ کی تنو چاند (چندرما) مانی گئی ہے۔
Word by Word
दीक्षाDīkṣā (initiation)
दीक्षा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पत्नीwife
पत्नी:
समानााधिकरण (Apposition to दीक्षा)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्मृताis said/remembered (as)
स्मृता:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
संतानःSantāna (offspring)
संतानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसंतान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पुत्रःson
पुत्रः:
समानााधिकरण (Apposition to संतानः)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकारः, कर्मणि प्रयोगः (Passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अष्टमस्यof the eighth
अष्टमस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषण
महःsplendour, great light
महः:
कर्ता (Karta/Subject; name)
TypeNoun
Rootमहस्/महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘mahas’ (splendour)
तनुःbody/form
तनुः:
समानााधिकरण (Apposition to महः)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
याwhich (she)
या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
समानााधिकरण (Apposition to या/तनुः)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्