Shloka 1
राज्याभिषेक-विभागः
Distribution of Sovereignties / Appointments of Cosmic Lords
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे काश्यपेयवर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच एवं प्रजासु सृष्टासु कश्यपेन महात्मना / प्रतिष्ठितासु सर्वासु चरासु स्थावरासु च
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde kāśyapeyavarṇanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca evaṃ prajāsu sṛṣṭāsu kaśyapena mahātmanā / pratiṣṭhitāsu sarvāsu carāsu sthāvarāsu ca
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے، وایو کے بیان کردہ، مدھیہ بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد میں ‘کاشیپَیَہ ورنن’ نام ساتواں ادھیائے۔ سوت نے کہا—جب مہاتما کشیپ نے پرجاؤں کی سृष्टی کر دی اور وہ سب چل اور ساکن مخلوقات میں قائم ہو گئیں۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (प्रातिपदिक; from √vac (धातु) with pra-, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; ‘वायुनाऽ प्रोक्ते’ इति तत्पुरुष
madhya-bhāgein the middle section
madhya-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); क्रमवाचक (ordinal)
upoddhāta-pādein the introductory section (pāda)
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास
kāśyapeya-varṇanamthe description of the Kāśyapeyas
kāśyapeya-varṇanam:
Viśeṣya (विशेष्य/title)
TypeNoun
Rootkāśyapeya (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); शीर्षक-रूपेण (as title)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनाम-शब्दः शीर्षकनिर्देशक-अव्ययवत् प्रयोगः (title-marker particle)
saptamaḥseventh
saptamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); क्रमवाचक
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
evamthus/in this manner
evam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)
prajāsuamong the creatures
prajāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
sṛṣṭāsucreated
sṛṣṭāsu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√sṛj (धातु) + sṛṣṭa (कृत्; क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); ‘प्रजासु’ इति विशेषण
kaśyapenaby Kaśyapa
kaśyapena:
Karaṇa (करण/Agent-instrument; doer expressed in instr.)
TypeNoun
Rootkaśyapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
mahātmanāby the great-souled (one)
mahātmanā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); ‘कश्यपेन’ इति विशेषण
pratiṣṭhitāsuestablished
pratiṣṭhitāsu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (धातु) + pratiṣṭhita (कृत्; क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); ‘प्रजासु’ इति विशेषण
sarvāsuin all
sarvāsu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); ‘प्रजासु’ इति विशेषण
carāsumoving
carāsu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); ‘प्रजासु’ इति विशेषण
sthāvarāsuimmobile
sthāvarāsu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthāvara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural); ‘प्रजासु’ इति विशेषण
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)