Shloka 41
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
एवमुक्तस्तया सम्यग्बृहतेजा बृहस्पतिः / कामात्मानं महात्मापि नात्मानं सो ऽभ्यधारयत्
Transliteration
evamuktastayā samyagbṛhatejā bṛhaspatiḥ / kāmātmānaṃ mahātmāpi nātmānaṃ so 'bhyadhārayat
Translation
اس نے یوں درست طور پر کہا، پھر بھی عظیم نور والے برہسپتی—مہاتما ہو کر بھی—اپنے آپ کو سنبھال نہ سکے؛ کام کی کیفیت نے انہیں گھیر لیا۔
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
Karta-anvaya (कर्तृसंबन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
तयाby her
तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सर्वनाम
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb)
बृहत्तेजाःof great splendor
बृहत्तेजाः:
Karta-anvaya (कर्तृसंबन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कामात्मानम्one whose nature is desire
कामात्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कर्मधारय-सम्भवः) ‘कामस्य आत्मा/स्वभावः’; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (particle: also/even)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
अभ्यधारयत्held/maintained (as)
अभ्यधारयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: अभि-