Shloka 52
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते
Transliteration
prāṇāpānau samānaśca hyudāno vyāna eva ca / prāṇo 'sya paramātmānaṃ varddhayanparivarttate
Translation
پرَان، اپان، سمان، اُدان اور ویان—یہ سب؛ پرَان ہی اس کے پرماتما کے تَتّو کو بڑھاتا ہوا مسلسل گردش کرتا ہے۔
Word by Word
प्राणापानौprāṇa and apāna (the two vital airs)
प्राणापानौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + अपान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः
समानःsamāna (vital air)
समानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
उदानःudāna (vital air)
उदानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
व्यानःvyāna (vital air)
व्यानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवonly/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis/only)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
प्राणःprāṇa (vital breath)
प्राणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अस्यof him/of this (being)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
परमात्मानम्the Supreme Self
परमात्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयसमासः
वर्द्धयन्increasing, augmenting
वर्द्धयन्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
परिवर्ततेmoves about/operates/turns
परिवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद