Shloka 78
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि तपसो दानतस्तथा / एवमुक्तस्ततो वाक्यमब्रवीदिदमर्थवत्
Transliteration
viśeṣaṃ jñātumicchāmi tapaso dānatastathā / evamuktastato vākyamabravīdidamarthavat
Translation
میں تپسیا اور دان کی خاص حقیقت جاننا چاہتا ہوں۔ یوں کہے جانے پر اس نے پھر معنی خیز کلام فرمایا۔
Word by Word
विशेषम्distinction; special point
विशेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
ज्ञातुम्to know
ज्ञातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + तुमुन् (कृत्)
Formतुमुनन्त (infinitive), अव्ययवत् प्रयोग; अर्थः—‘to know’
इच्छामिI desire
इच्छामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तपसःof austerity
तपसः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
दानतःfrom/through giving (charity)
दानतः:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘-तः’ (from/by)
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/also’)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus’)
उक्तःhaving been spoken to; addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereupon)
वाक्यम्speech; statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘this’ (वाक्यम् इति विशेषणवत्)
अर्थवत्meaningful
अर्थवत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्थवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying वाक्यम्)