Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 10
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
सूत उवाच ब्रह्मशापाभिभूता सा मानुषं समुपस्थिता / आत्मनः शापमोक्षार्थं नियमं सा चकार तु
Transliteration
sūta uvāca brahmaśāpābhibhūtā sā mānuṣaṃ samupasthitā / ātmanaḥ śāpamokṣārthaṃ niyamaṃ sā cakāra tu
Translation
سوت نے کہا—برہما کے شاپ سے مغلوب وہ (اُروَشی) انسان کے پاس آئی؛ اپنے شاپ سے نجات کے لیے اس نے ایک نِیَم (ورت) اختیار کیا۔
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
ब्रह्म-शाप-अभिभूताoverpowered by Brahmā’s curse
ब्रह्म-शाप-अभिभूता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + अभि-भू (धातु)
Formसमास: (1) ब्रह्म-शाप (षष्ठी-तत्पुरुष: ब्रह्मणः शापः) + (2) अभिभूता (क्त-प्रत्यय, PPP from √भू with prefix अभि- ‘overpowered’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with सा
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
मानुषम्a human (man)
मानुषम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; object with समुपस्थिता (approached)
समुपस्थिताapproached, came near
समुपस्थिता:
क्रिया/कर्ता (Action by subject)
TypeVerb
Rootसम्-उप-स्था (धातु)
Formकृत (past active participle, क्त) from √स्था with prefixes सम्-उप-; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with सा
आत्मनःof herself
आत्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
शाप-मोक्ष-अर्थम्for the sake of release from the curse
शाप-मोक्ष-अर्थम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक) + मोक्ष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमास: शाप-मोक्ष (षष्ठी-तत्पुरुष: शापस्य मोक्षः) + अर्थम् (तत्पुरुष: मोक्षार्थम् ‘for the sake of release’); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative of purpose
नियमम्a vow, observance
नियमम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular (re-emphatic subject)
चकारmade, undertook
चकार:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada
तुindeed, however
तु:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; adversative/emphatic particle