Shloka 39
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना
Transliteration
saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati / yadā tadā mahī tatra calati sma sakānanā
Translation
سال کے اختتام پر وہ سانس باہر نکالتا ہے؛ جب جب ایسا ہوتا ہے، تب تب وہاں جنگلوں سمیت زمین لرز اٹھتی ہے۔
Word by Word
संवत्सरस्यof a year
संवत्सरस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
पर्यन्तेat the end
पर्यन्ते:
अधिकरण (time-locative)
TypeNoun
Rootपर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
निश्वासम्breath / exhalation
निश्वासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनिश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
विमुञ्चतिreleases / emits
विमुञ्चति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + मुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
यदाwhen
यदा:
काल-सम्बन्ध (time connector)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal conjunction)
तदाthen
तदा:
काल-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (correlative adverb)
महीthe earth
मही:
कर्ता
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
चलतिmoves / shakes
चलति:
क्रिया
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मindeed / (past narrative marker)
स्म:
निपात (tense/aspect marker)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपातः; भूतार्थे/वृत्तान्तसूचक (past narrative particle)
स-काननाtogether with forests
स-कानना:
विशेषण (of मही)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-पूर्वपद ‘with’) + कानन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः (काननेन सह = with forests); मही इति विशेषणम्