Shloka 18
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
इत्यक्त्वा राजशार्दूलं सदस्यर्त्विक्समन्वितम् / क्षणेन पश्यतां तेषां नारदो ऽन्तर्दधे मुनिः
Transliteration
ityaktvā rājaśārdūlaṃ sadasyartviksamanvitam / kṣaṇena paśyatāṃ teṣāṃ nārado 'ntardadhe muniḥ
Translation
یوں کہہ کر، اراکینِ سبھا اور رِتوِجوں سے گھِرے اس راجشارْدول کو چھوڑتے ہی، ان کے دیکھتے دیکھتے ایک لمحے میں مُنی نارَد غائب ہو گئے۔
Word by Word
itithus
iti:
Vākyopasaṃhāra (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle): ‘thus’
uktvāhaving said
uktvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु) + ud (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having said’
rāja-śārdūlamthe king, tiger among men
rāja-śārdūlam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + śārdūla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: ‘राजा शार्दूल इव’ = tiger among kings (addressed/mentioned king)
sadasya-ṛtvik-samanvitamaccompanied by councillors and priests
sadasya-ṛtvik-samanvitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadasya (प्रातिपदिक) + ṛtvik (प्रातिपदिक) + samanvita (कृदन्त; √i (धातु) + sam-anu)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘सदस्यैः ऋत्विग्भिः च समन्वितम्’ = accompanied by councillors and priests
kṣaṇenain a moment
kṣaṇena:
Kāla (काल)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental sg) used adverbially: ‘in a moment’
paśyatāmof those watching
paśyatām:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ) ‘पश्यत्’ का षष्ठी, बहुवचन; ‘while (they) were seeing’
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (gen pl)
nāradaḥNārada
nāradaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnārada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)
antardadhedisappeared
antardadhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dhā (धातु) + antar (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद: ‘disappeared/placed himself within’
muniḥthe sage
muniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg); apposition to ‘nāradaḥ’