Shloka 37
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
ततः स वह्निर्विलिखन्निवाभितः समीरवेगाभिहताभिरंबरम् / शिखाभिरुर्वीशसुतानशेषतो ददाह सद्यः सुर विद्विषस्तान्
Transliteration
tataḥ sa vahnirvilikhannivābhitaḥ samīravegābhihatābhiraṃbaram / śikhābhirurvīśasutānaśeṣato dadāha sadyaḥ sura vidviṣastān
Translation
پھر وہ آگ گویا ہر طرف سے آسمان کو کھرچتی ہوئی دکھائی دی؛ ہوا کے تیز جھکڑ سے ٹکرائی ہوئی شعلوں کے ذریعے اس نے دیوتاؤں کے دشمن اُن اُرویش کے بیٹوں کو فوراً ہی بے باقی جلا ڈالا۔
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (adverb)
सःhe/that (fire)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (pronoun)
वह्निःfire
वह्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
विलिखन्scratching/tearing (as if)
विलिखन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-√लिख् (धातु) → विलिखन् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वह्निः इत्यस्य विशेषणम् (while scratching/tearing)
इवas if
इव:
Upamana-dyotaka (उपमानद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक निपात (particle of comparison)
आभितःfrom all sides
आभितः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआभितः (अव्यय)
Formदिक्/परितोवाचक अव्यय (adverb: on all sides)
समीर-वेग-अभिहताभिःby flames struck by the wind’s force
समीर-वेग-अभिहताभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीर (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + अभि-√हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समासः (समीरस्य वेगेन अभिहताः); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; शिखाभिः इत्यस्य विशेषणम्
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
शिखाभिःwith flames
शिखाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
उर्वीश-सुतान्the sons of the Earth-lord (Sāgaras)
उर्वीश-सुतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउर्वीश (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (उर्वीशस्य सुताः); पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन
अशेषतःcompletely
अशेषतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः (अव्यय)
Formपरिमाण/समग्रतावाचक अव्यय (adverb: entirely)
ददाहburned
ददाह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (immediately)
सुर-विद्विषःenemies of the gods
सुर-विद्विषः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + द्विष् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (सुरान् द्विषन्ति इति/सुराणां विद्विषः); पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (तान् इत्यस्य विशेषणम्)
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (pronoun)