Previous Verse
Next Verse

Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 22

सगरदिग्विजयः

Sagara’s World-Conquest / Digvijaya

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

vinā tāṃ duḥkhito 'tyarthaṃ citayāmāsa naikadhā / aho kaṣṭamaputro 'hamasminvaṃśe dhruvaṃ tu yat

اس کے بغیر وہ نہایت غمگین ہو کر بار بار سوچنے لگا—“ہائے، کیسا کٹھن دکھ! اس نسل میں میں یقیناً بے اولاد ہوں۔”

विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वियोगार्थक उपसर्गसदृश (preposition/adverb)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
अत्यर्थम्excessively, very much
अत्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree)
चितयामासpondered, reflected
चितयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त्/चित् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातु: चिन्त् (to think)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय; 'नैकधा' इत्यत्र समासपूर्वक
एकधाin one way
एकधा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएकधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in one way)
अहोalas!, oh!
अहो:
Sambodhana/Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मय/शोकसूचक निपात (interjection)
कष्टम्misfortune, hardship
कष्टम्:
Viśeṣaṇa-bhāva (भाव/उद्गार)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (exclamatory)
अपुत्रःsonless
अपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम
वंशेlineage, dynasty
वंशे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुवम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (certainly)
तुbut, indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)
यत्that which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)