Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 21
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता
Transliteration
itthaṃ pālayataḥ pṛthvīṃ sagarasya mahīpateḥ / na cāpapāta mut putramukhālokanajṛṃbhitā
Translation
یوں مہاپتی سگر زمین کی نگہبانی کرتا رہا؛ بیٹے کے چہرے کے دیدار سے پیدا ہونے والی مسرت میں وہ کبھی کمزور نہ پڑا۔
Word by Word
इत्थम्thus, in this manner
इत्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
पालयतःof (him) who is ruling/protecting
पालयतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootपालय् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष? न; शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त?—वस्तुतः 'पालयतः' = वर्तमानकालिक कृदन्त/शतृ?; परस्मैपद; षष्ठी/सप्तमी?—प्रयोगे: 'पालयतः' = षष्ठी एकवचन (genitive singular) वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त 'पालयत्' (पालयत्-प्रातिपदिक)
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सगरस्यof Sagara
सगरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
महीपतेःof the king (lord of the earth)
महीपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; समास: मही + पति (षष्ठी-तत्पुरुष)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
अपपातfell/occurred
अपपात:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मुत्indeed (particle)
मुत्:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootमुत् (अव्यय/निपात)
Formनिपात/पादपूरण (particle; emphatic/metrical)
पुत्र-मुख-आलोकन-जृंभिता(a) yawn caused by looking at the son’s face
पुत्र-मुख-आलोकन-जृंभिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + आलोकन (प्रातिपदिक) + जृंभित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समास: पुत्रस्य मुखस्य आलोकनात् जृंभिता (हेतौ/निमित्ते) — बहुपद-तत्पुरुष (निर्देशार्थ)