Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaradigvijayo nāmaikonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 49// jaiminiruvāca evaṃ sa rājā vidhivatpālayāmāsa medinīm / saptadvīpavatīṃ samyaksākṣāddharma ivāparaḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایو پروکتہ مدھیَم بھاگ کے تیسرے اُپودھّات پاد میں ‘سگر دِگ وِجَے’ نامی اُنچاسواں ادھیائے۔ جَیمِنی نے کہا—اس راجا نے وِدھی کے مطابق سات دیپوں والی دھرتی کی بھلی بھانت حفاظت کی؛ گویا وہ خود دھرم کا دوسرا روپ ہو۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः (śrī + brahmāṇḍa)
mahāpurāṇein the great Purāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः (mahā + purāṇa)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त; √vac/√brū, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vāyuna prokte = spoken by Vāyu)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय-समासः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (upoddhātasya pāde)
sagara-digvijayaḥ(the chapter) ‘Sagara’s conquest of the quarters’
sagara-digvijayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsagara + digvijaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (sagarasya digvijayaḥ)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
Formअव्यय, नाम-शब्दः (naming particle)
ekona-pañcāśattamaḥforty-ninth
ekona-pañcāśattamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona + pañcāśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण; तत्पुरुषः (ekona-pañcāśat = 49) + तम (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
jaiminiḥJaimini
jaiminiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaimini (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
evamthus
evam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
rājāking
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
vidhi-vataccording to proper procedure
vidhi-vat:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvidhi + vat (अव्यय)
Formअव्यय, अव्ययीभाव-समासः; प्रकारवाचक (according to rule)
pālayāmāsaprotected/ruled
pālayāmāsa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√pāl (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आमास’ इति परिप्रयोगः (periphrastic perfect nuance)
medinīmthe earth
medinīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmedinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
sapta-dvīpa-vatīmhaving seven continents
sapta-dvīpa-vatīm:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta + dvīpa + vatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (sapta-dvīpa) + वती (possessing)
samyakproperly
samyak:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb)
sākṣātdirectly, as if in person
sākṣāt:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
Formअव्यय, साक्षात् (directly/manifestly)
dharmaḥDharma (righteousness)
dharmaḥ:
Upamāna (उपमान; in simile)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध; upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमावाचक (simile particle)
aparaḥanother, second (as it were)
aparaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (sa rājā)