Shloka 7
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
एवं स सगरो राजा विजित्य वसुधामिमाम् / करैश्च स नृपान्सर्वांश्चक्रे संकेतगानपि
Transliteration
evaṃ sa sagaro rājā vijitya vasudhāmimām / karaiśca sa nṛpānsarvāṃścakre saṃketagānapi
Translation
یوں راجہ سگر نے اس ساری دھرتی کو فتح کرکے تمام بادشاہوں کو خراج گزار بنایا اور ان پر تابع داری کی علامتی نشانیاں بھی مقرر کیں۔
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सगरःSagara
सगरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विजित्यhaving conquered
विजित्य:
Kriyā (क्रिया) सहायक/पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootवि + जि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having conquered’
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
इमाम्this
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier) of वसुधाम्
करैःby tributes/taxes (lit. by hands)
करैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नृपान्kings
नृपान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण of नृपान्
चक्रेmade/appointed
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद-रूपसदृशं, अर्थतः ‘made/caused’
संकेतगान्bound by agreement (treaty-observing)
संकेतगान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसंकेत-ग (प्रातिपदिक); संकेत + ग (गम्-धातुज)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; नृपान् इति विशेषण; ‘agreement-bound/under treaty’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थे/समुच्चय-न्यूनाधिक्यबोधक (also/even)