Shloka 36
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
एकातपत्रां पृथिवीमन्वशासद्वृषो यथा / स्वर्यातस्य पितुः पूर्वं परिभावममर्षितः
Transliteration
ekātapatrāṃ pṛthivīmanvaśāsadvṛṣo yathā / svaryātasya pituḥ pūrvaṃ paribhāvamamarṣitaḥ
Translation
وہ دھرم-روپ بیل کی مانند یک چھتر زمین پر حکومت کرتا تھا؛ اپنے مرحوم باپ کی سابقہ توہین کو وہ برداشت نہ کر سکا۔
Word by Word
एकातपत्राम्under one umbrella (unified)
एकातपत्राम्:
विशेषण (of कर्म)
TypeAdjective
Rootएक + आतपत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of पृथिवीम्); समासः तत्पुरुष (एकम् आतपत्रम् यस्याः/एकातपत्रा)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अन्वशासत्ruled/governed
अन्वशासत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-शास् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: शास् (to rule/instruct) उपसर्ग: अनु-
वृषःa bull
वृषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाas/like
यथा:
उपमान (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (as/like)
स्वर्यातस्यof (his) departed-to-heaven
स्वर्यातस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeAdjective
Rootस्वर्-यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त: क्त (past participle) ‘स्वर्यात’ = स्वर्गं गतः; पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; विशेषणम् (of पितुः)
पितुःof (his) father
पितुः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पूर्वम्formerly/before
पूर्वम्:
कालाधिकरण (time adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb: formerly/before)
परिभावम्disrespect/insult
परिभावम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपरिभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अमरषितःwas intolerant of / did not endure
अमरषितः:
कर्तृविशेषण (predicate to implied subject)
TypeVerb
Rootअ-मृष् (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past participle) ‘अमरषित’ = अमर्षं गतः/असहमानः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन