Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Vasiṣṭha-gamana

Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

niḥśeṣaśūnyā makarodvairāntakaraṇo nṛpaḥ / samagrabalasaṃmarddapramṛṣṭāśeṣabhūtalaḥ

اس بادشاہ نے مکراؤں کی دشمنی کا خاتمہ کیا اور زمین کو گویا بالکل خالی کر دیا؛ اپنی پوری فوج کے دباؤ سے اس نے سارے بھوتل کو روند ڈالا۔

niḥśeṣa-śūnyāḥcompletely emptied (left without remainder)
niḥśeṣa-śūnyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniḥśeṣa (प्रातिपदिक) + śūnya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; विशेषण (adjective) qualifying implied 'rājānaḥ/nṛpāḥ'
makara-udvaira-anta-karaṇaḥender of the Makara-enemies
makara-udvaira-anta-karaṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmakara (प्रातिपदिक) + udvaira (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक) + karaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; बहुव्रीह्यर्थे विशेषण—‘(yaḥ) makarodvairāṇām antaṃ karoti’ (one who makes an end of the Makara-enemies)
nṛpaḥthe king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
samagra-bala-saṃmarda-pramṛṣṭa-aśeṣa-bhūtalaḥwhose whole earth was swept/cleared by the crushing of complete forces
samagra-bala-saṃmarda-pramṛṣṭa-aśeṣa-bhūtalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamagra (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक) + saṃmarda (प्रातिपदिक) + pra√mṛṣ (धातु) + aśeṣa (प्रातिपदिक) + bhūtala (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; बहुव्रीहि—‘yasya bhūtalaṃ (pṛthivī) samagrabalasaṃmardena pramṛṣṭam’ ; pramṛṣṭa = kta-participle (कृत्, क्त) from pra√mṛṣ ‘to wipe/cleanse/sweep’