Shloka 29
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः
Transliteration
hantuṃ kaṃ kaḥ samarthaḥ syālloke rakṣitumeva vā / nimittamātrameveha sarvaḥ sarvasya caitayoḥ
Translation
دنیا میں کس کو قتل کرنے یا کس کو بچانے کی کس میں طاقت ہے؟ یہاں تو ہر ایک ان دونوں میں ایک دوسرے کا محض سبب و وسیلہ ہے۔
Word by Word
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Karma (कर्म; infinitival object)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मार्थे (to kill)
कम्whom
कम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
समर्थःcapable
समर्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणं ‘कः’
स्यात्could be/would be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
रक्षितुम्to protect
रक्षितुम्:
Karma (कर्म; infinitival object)
TypeVerb
Root√रक्ष् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मार्थे (to protect)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
निमित्तमात्रम्mere instrument/only a cause
निमित्तमात्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमित्त + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः: निमित्तमेव मात्रम् (mere instrument/cause)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
इहhere
इह:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
सर्वःeveryone
सर्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वस्यof everyone/of all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एतयोःof these two (killing and protecting)
एतयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th) / सप्तमी (7th), द्विवचन; अत्र षष्ठी ‘of these two’