Shloka 4
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara
Devotional Hymn and Boon to the Bhargava
Devanagari script
प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् / तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः
Transliteration
prakaṭitaguṇābhānaṃ kālasaṃkhyāvidhānaṃ sakalabhavanidānaṃ kīrtyate yatpradhānam / tadiha nikhilatātaḥ saṃbabhūvokṣapātaḥ kṛtakṛtakanipātaḥ pātu māmadya mātaḥ
Translation
جس میں صفات کی جھلک ظاہر ہے، جس میں زمان و شمار کا نظام ہے، جو تمام جہانوں کی علت ہے—اسی کو ‘پردھان’ کہا جاتا ہے۔ اے ماں! وہی یہاں سب کا اصل بن کر ظاہر ہوا؛ وہی کِرتکرتیہ ہو کر آج میری حفاظت کرے۔
Word by Word
प्रकटित-गुण-आभानम्manifesting the radiance of qualities
प्रकटित-गुण-आभानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootप्रकटित (कृदन्त, √कट्/√कश्?; causative sense ‘made manifest’) + गुण (प्रातिपदिक) + आभान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (determinative) ‘having manifested the radiance/appearance of qualities’
काल-संख्या-विधानम्the ordering of time and number
काल-संख्या-विधानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘arrangement of time and number’
सकल-भव-निदानम्the cause of all worlds
सकल-भव-निदानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसकल (प्रातिपदिक) + भव (प्रातिपदिक) + निदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘cause of all existence/worlds’
कीर्त्यतेis praised/celebrated
कीर्त्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (Passive)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative link)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
प्रधानम्the Pradhāna (primordial principle)
प्रधानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as predicate of ‘yat’
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; demonstrative
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
निखिल-तातःthe father of all
निखिल-तातः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिखिल (प्रातिपदिक) + तात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘the all-father’
संबभूवcame into being/arose
संबभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-भू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
उक्ष-पातः(one called) Ukṣapāta
उक्ष-पातः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootउक्ष (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (interpretive) ‘fall/descent of the bull’ / epithet (context-specific)
कृत-कृतक-निपातः(one with) accomplished descent
कृत-कृतक-निपातः:
Karta (कर्ता/Agent as protector)
TypeNoun
Rootकृत (कृदन्त, √कृ) + कृतक (प्रातिपदिक) + निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः; ‘one whose fall/descent is (already) accomplished/arranged’ (epithet)
पातुmay protect
पातु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Kala (काल/Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
मातःO Mother
मातः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन