Shloka 9
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः
Transliteration
sa tu pṛṣṭastadā mātrā senānīḥ sarvamāditaḥ / vṛttāntaṃ kathayāmāsa mātre rāmasya śṛṇvataḥ
Translation
تب ماں کے پوچھنے پر سپہ سالار (کارتکیہ) نے رام (پرشورام) کی موجودگی میں ماں کو شروع سے سارا واقعہ سنایا۔
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/अन्वयार्थे
पृष्टःasked/questioned
पृष्टः:
विशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootपृच्छ् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adverbial locus—time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
मात्राby (his) mother
मात्रा:
कर्ता (Karta/Agent in passive construction)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सेनानीःthe commander (of the army)
सेनानीः:
सम्बन्ध/अप्पोज़िशन (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मरूपे
आदितःfrom the beginning
आदितः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावप्राय/क्रियाविशेषणरूपे; ‘आदौ’ इत्यर्थे (adverb: from the beginning)
वृत्तान्तम्the account/news
वृत्तान्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कथयामासtold/narrated
कथयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मात्रेto (his) mother
मात्रे:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
रामस्यof Rama
रामस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
शृण्वतःwhile (he) was listening
शृण्वतः:
सम्बन्ध (Genitive absolute-like: ‘while ... was listening’)
TypeAdjective
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन