Shloka 16
Jayā-devāḥ Mantraśarīratvaṃ, Vairāgya, and Brahmā’s Śāpa
The Jayas’ Refusal of Progeny
Devanagari script
बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् / भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्
Transliteration
buddhyātmanā mayā vyāptaṃ ko māṃ loke 'tivarttayet / bhūtānā mīhitaṃ yacca yaccāpyeṣāṃ vicintitam
Translation
میں عقل کی صورت میں روح بن کر ہر جگہ محیط ہوں؛ دنیا میں کون مجھے پار کر سکتا ہے؟ مخلوقات کی خواہش اور جو کچھ وہ دل میں سوچتے ہیں—سب۔
Word by Word
buddhi-ātmanāby the intellect-self
buddhi-ātmanā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘बुद्धेः आत्मना’), पुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd case/Instrumental), एकवचनम्
mayāby me
mayā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्
vyāptampervaded
vyāptam:
Kriyāviśeṣaṇa/Predicative (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-ā√p + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—व्याप्तम् (pervaded)
kaḥwho
kaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम (who?)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
lokein the world
loke:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी (Locative), एकवचनम्
ativartayetcould surpass
ativartayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati√vṛt (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; अर्थः—अतिक्रमेत् (could surpass/overstep)
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी (Genitive), बहुवचनम्
īhitamwhat is intended
īhitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Root√īh + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP used substantively), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—इच्छितं/प्रयत्नितम् (desired/endeavored)
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (and)
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्ययम्; अपि-भावार्थकः (also/even)
eṣāmof them
eṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (Genitive), बहुवचनम्; ‘एषाम्’ (of these/of them)
vicintitamwhat is contemplated
vicintitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvi√cint + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP used substantively), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—विचारितम् (thought out)