Shloka 19
Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari
Devanagari script
यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर
Transliteration
yaṃ vai prasannā asurāḥ surā narāḥ sakinnarāstiryakeyonayo 'pi hi / gatāḥ svarūpaṃ nikhalaṃ vihāya te dehastryapatyārthamamatvamīśvara
Translation
اے ایشور! جن پر تو راضی ہو، اسور، سور، انسان، کنّروں اور حیوانی یونی والے بھی اپنا پورا سوروپ چھوڑ کر تیری پناہ میں آتے ہیں؛ مگر جسم، عورت اور اولاد کے لیے ‘مَمَتْو’ یعنی اپنیّت میں پھنس جاتے ہیں۔
Word by Word
यम्whom
यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; relative pronoun
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle: indeed)
प्रसन्नाःpleased
प्रसन्नाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सद्/√सन् with प्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘pleased/propitious’ qualifying the following groups
असुराःasuras
असुराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सुराःdevas
सुराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नराःhumans
नराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स-किन्नराःtogether with kinnaras
स-किन्नराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-प्रयोग ‘with’) + किन्नर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अव्ययीभावः: किन्नरैः सह (together with kinnaras)
तिर्यक्-योनयःanimal species
तिर्यक्-योनयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतिर्यक् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘animal births/species’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (for/indeed)
गताःhave gone/attained
गताः:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त; past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; used predicatively = ‘have gone/attained’
स्वरूपम्(their) own form/nature
स्वरूपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निखलम्entire, complete
निखलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिखल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying स्वरूपम्
विहायhaving abandoned
विहाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया/Gerund)
TypeVerb
Root√हा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; ‘having abandoned’
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘they’ (referring to the groups)
देह-स्त्री-अपत्य-अर्थम्for the sake of body, wife, and offspring
देह-स्त्री-अपत्य-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeIndeclinable
Rootदेह (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक) + अपत्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययभावे द्वितीया/समासान्त-प्रयोग; प्रयोजनार्थक: ‘for the sake of body, wife, and offspring’ (अर्थम् = for the sake of)
अमत्वम्non-attachment (non-possessiveness)
अमत्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअमत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘non-possessiveness/non-identification’
ईश्वरO Lord
ईश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; vocative