Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 57
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद
Transliteration
kṛṣmasya samatīta tu sādhikaṃ hi śaracchatam / na ca siddhimavāpto 'haṃ tanme tvaṃ kṛpayā vada
Translation
کِرشْم کی رت گزر کر سو سے زیادہ خزاں کے موسم بیت گئے، پھر بھی مجھے کوئی سِدھی حاصل نہ ہوئی؛ پس مہربانی فرما کر اس کا سبب بتائیے۔
Word by Word
कृष्मस्यof Kṛṣma
कृष्मस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकृष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन — of Kṛṣma
समतीतम्elapsed
समतीतम्:
विशेषण (Adjectival to time-span)
TypeAdjective
Rootसम्+अति+इ (धातु) → समतीत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन — elapsed/passed
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/particle — contrast/emphasis
साधिकम्more than; exceeding
साधिकम्:
विशेषण (Adjectival to śaracchatam)
TypeAdjective
Rootसाधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन — with an excess; more than
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात/particle — reason/emphasis
शरच्छतम्a hundred autumns (years)
शरच्छतम्:
कर्म/विषय (Object/extent of time)
TypeNoun
Rootशरत्+शतम् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (शरतां शतम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन — a hundred autumns/years
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध/negation particle
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय/coordination particle
सिद्धिम्success; accomplishment
सिद्धिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन — attainment/success
अवाप्तः(have) obtained
अवाप्तः:
क्रिया (Predicative verbal notion)
TypeVerb
Rootअव+आप् (धातु) → अवाप्त (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — (I am) having obtained
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — I
तत्that
तत्:
कर्म/विषय (Object/topic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन — that
मेto me/for me
मे:
सम्प्रदान (Dative/recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (Gen./Dat. enclitic) — to/for me; my
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject of vada)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा एकवचन — you
कृपयाwith compassion
कृपया:
करण (Instrument/means; manner)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — with compassion
वदtell (me)
वद:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन — speak/tell