Shloka 55
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा मृगो राजन्विरराम मृगीं ततः / आत्मनो मृगभावस्य कारणं ज्ञातवांश्च ह
Transliteration
vasiṣṭha uvāca evamuktvā mṛgo rājanvirarāma mṛgīṃ tataḥ / ātmano mṛgabhāvasya kāraṇaṃ jñātavāṃśca ha
Translation
وششٹھ نے کہا: اے بادشاہ، ہرنی سے یہ کہہ کر ہرن خاموش ہو گیا۔ وہ اپنے ہرن ہونے کی وجہ جان گیا تھا۔
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्काल), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: thus)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formकृदन्त—क्त्वा (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having spoken)
मृगःthe deer
मृगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
विररामceased/desisted
विरराम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√रम् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-रूप (Aorist/Imperfect-like narrative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मृगीम्the doe
मृगीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ततःthen
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततस् (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then)
आत्मनःof himself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मृगभावस्यof (his) deer-nature
मृगभावस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृग + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगस्य भावः)
कारणम्the cause
कारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ज्ञातवान्having known/realized
ज्ञातवान्:
Karta (कर्ता; participle as predicate)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त—क्तवत् (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
हindeed
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)