Shloka 7
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि
Transliteration
tataḥ sā vihataṃ matvā bharttāraṃ gatacetanam / anvāhatevāśaninā mūrchitānyapatadbhuvi
Translation
پھر اس نے شوہر کو بے ہوش اور ہلاک سمجھا؛ گویا بجلی کے صدمے سے زخمی ہوئی ہو، وہ بے ہوش ہو کر زمین پر گر پڑی۔
Word by Word
ततःthereupon
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), तस्मात्-अर्थे (Ablatival adverb: 'thereupon/from that')
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
विहतम्slain/struck down
विहतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-हन् (धातु) → विहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular) — object-complement with मत्वा
मत्वाhaving thought/considered
मत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootमन् (धातु) → मत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having thought/considered)
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular)
गत-चेतनम्deprived of consciousness
गत-चेतनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त) + चेतन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha: 'gone consciousness'), पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular) — agreeing with भर्तारम्
अन्वाहताstruck (as if)
अन्वाहता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-आ-हन् (धातु) → अन्वाहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपमा-वाचक (Comparative particle)
अशनिनाby a thunderbolt
अशनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), एकवचन (Singular)
मूर्छिताfainted
मूर्छिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमूर्छ् (धातु) → मूर्छित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
अन्-अपतत्fell down
अन्-अपतत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअन् (उपसर्ग) + पत् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada); उपसर्ग: अनु- (here as अन्- before vowel)
भुविon the earth
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-सम्बद्ध)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular)