Shloka 45
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते
Transliteration
tasmāddhairyadhanā bhūtvā bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī / nimittamantarīkṛtya kiñcideva śucismite
Translation
پس تم صبر ہی کو اپنا سرمایہ بنا کر، اے وقت کی منتظر پاکیزہ تبسم والی، ثابت قدم رہو؛ سبب کو درمیان میں رکھ کر بس تھوڑی دیر ٹھہرو۔
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), अपादानार्थे/हेतौ (ablatival sense: 'therefore/from that')
धैर्य-धनाhaving courage as wealth
धैर्य-धना:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootधैर्य (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); बहुव्रीहिः—'धैर्यं धनं यस्याः सा' (one whose wealth is courage)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), 'having become'
भवbe (become)
भव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन (sg.), परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.)
काल-काङ्क्षिणीawaiting the right time
काल-काङ्क्षिणी:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); षष्ठी/तत्पुरुष-समासः—'कालं काङ्क्षति' (one who longs for time/awaits the time)
निमित्तम्a pretext/cause
निमित्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)
अन्तरीकृत्यhaving set aside
अन्तरीकृत्य:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअन्तरीकृ (धातु; अन्तरी-√कृ)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), 'having set aside/kept in between'
किञ्चित्something
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.); अनिश्चितार्थक (indefinite)
एवindeed/just
एव:
Sambandha/Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक (particle of emphasis/restriction)
शुचि-स्मितेO pure-smiling one
शुचि-स्मिते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + स्मित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सम्बोधन (Voc. 8), एकवचन (sg.); कर्मधारयः—'शुचि स्मितं यस्याः' (O one with pure smile)