Shloka 19
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः / हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा
Transliteration
vimuktapāśavandhāsā sarvato 'bhivṛtā balaiḥ / huṃhāravaṃ prakurvāṇā sarvato 'hyapatadruṣā
Translation
وہ پاش کے بندھن سے آزاد ہو کر، اگرچہ ہر طرف سے لشکروں میں گھری تھی، پھر بھی ہُوںکار کرتی ہوئی غضب میں ہر سمت جھپٹ پڑی۔
Word by Word
विमुक्तreleased, freed
विमुक्त:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; agreeing with वन्धासा
पाशnoose, bond
पाश:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
वन्धासाone bound (by a noose)
वन्धासा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवन्धास (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पाश-वन्धासा = पाशेन वन्धासा (instrumental-tatpurusha sense)
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
अभिवृताsurrounded
अभिवृता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअभि+वृ (धातु) → अभिवृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; passive sense ‘surrounded’
बलैःby forces/troops
बलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
हुंहारवम्a loud ‘huṃ’ roar
हुंहारवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहुंहारव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; हुं-हारवः = हुं इति हारवः (onomatopoetic tatpurusha)
प्रकुर्वाणाmaking, uttering
प्रकुर्वाणा:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+कृ (धातु) → कुर्वाण (शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/परस्मैपदी), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचन; ‘doing/making’
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/indeed
अपतत्fell/charged
अपतत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
रुषाwith anger
रुषा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन