Shloka 8
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः
Transliteration
iti teṣāṃ vacaḥ śṛṇvannabudhyata mahīpatiḥ / kṣīrābdau śeṣaśayanādyathāpaṅkajalocanaḥ
Translation
ان کے کلمات سن کر بھی بادشاہ نہ جاگا؛ جیسے دودھ کے سمندر میں شیش شَیّا پر آرام کرنے والا کمल نَین (وشنو) نہ جاگے۔
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन
vacaḥspeech/words
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana/vacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
śṛṇvanhearing
śṛṇvan:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśru (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (mahīpatiḥ)
abudhyatadid not awaken/realize
abudhyata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbudh (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; नकारार्थे ‘न’ लुप्तः (contextual negation)
mahīpatiḥthe king (lord of earth)
mahīpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahī + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘महीयाः पतिः’ (lord of the earth)
kṣīra-abdauin the ocean of milk
kṣīra-abdau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣīra + abdi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारय: ‘क्षीरः एव अब्धिः’ (ocean of milk)
śeṣa-śayanātfrom (his) couch of Śeṣa
śeṣa-śayanāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootśeṣa + śayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘शेषस्य शयनम्’ (bed of Śeṣa)
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमावाचक/प्रकारवाचक अव्यय (as/just as)
paṅkaja-locanaḥthe lotus-eyed (Viṣṇu)
paṅkaja-locanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaṅkaja + locana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘पङ्कज इव लोचनं यस्य’ (lotus-eyed)