Shloka 75
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्
Transliteration
vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ saṃkruddhaḥ sa mantrī pāpacetanaḥ / prasahya netumārebhe munestasya payasvinīm
Translation
وسِشٹھ نے کہا— یہ سن کر وہ بدباطن وزیر غضبناک ہوا اور زبردستی اس مُنی کی دودھ دینے والی گائے کو لے جانے لگا۔
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एवम्in this manner
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/in this way)
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
संक्रुद्धःenraged
संक्रुद्धः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-क्रुध् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मन्त्रीminister/counsellor
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पापचेतनःevil-minded
पापचेतनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक) + चेतन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (पापा चेतना यस्य/पापः चेतनः)
प्रसह्यforcibly
प्रसह्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√सह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): ‘having forced/forcibly’
नेतुम्to take away/lead
नेतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootनी (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive): ‘to lead/take’
आरेभेbegan/undertook
आरेभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मुनेःof the sage
मुनेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
पयस्विनीम्the milk-giving cow
पयस्विनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपयस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन