Shloka 5
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया
Transliteration
pasyāyamastamabhyeti rājendrenduḥ parājitaḥ / vivarddhamānayā nūnaṃ tava vaktrāṃbujaśriyā
Translation
دیکھو، یہ راجاؤں کا چاند گویا شکست کھا کر غروب ہو رہا ہے؛ یقیناً تمہارے چہرۂ کنول کی بڑھتی ہوئی شان کے سبب۔
Word by Word
paśyasee!
paśya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
ayamthis (one)
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
astamto setting (west)
astam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अस्त’ = setting/place of setting
abhyetigoes toward/approaches
abhyeti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rooti (धातु) + abhi (उपसर्ग)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
rājendra-induḥthe moon of kings (king’s moon-like glory)
rājendra-induḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājendra + indu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘राजेन्द्रस्य इन्दुः’
parājitaḥdefeated/overcome
parājitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparā + ji (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (rājendrenduḥ इत्यस्य)
vivarddhamānayāby the increasing
vivarddhamānayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvi + vṛdh (धातु) + śānac (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शानच्), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; ‘विवर्धमाना’ = increasing
nūnamsurely
nūnam:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootnūnam (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (particle of certainty)
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन
vaktra-ambu-ja-śriyāby the beauty of your lotus-face
vaktra-ambu-ja-śriyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvaktra + ambu + ja + śrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘वक्त्र-अम्बुजस्य श्रीः’ (the beauty of the lotus of the face)