Shloka 40
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते
Transliteration
brahmasvaṃ nāpaharttavyamāpadyapi kathañcana / brahmasvasadṛśaṃ loke durjaraṃ neha vidyate
Translation
برہمن کا مال کسی حال میں، مصیبت میں بھی، ہرگز نہیں چھیننا چاہیے؛ کیونکہ برہمسو کے مانند اس دنیا میں کوئی چیز ناقابلِ برداشت نہیں۔
Word by Word
ब्रह्मस्वम्Brahmin’s property
ब्रह्मस्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः स्वम् = property of a Brahmin)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
अपहर्तव्यम्should not be taken away
अपहर्तव्यम्:
विधेय/भाव (Predicate obligation/विधेय)
TypeVerb
Rootअप-हृ (धातु) → अपहर्तव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय (ought not to be taken away)
आपदिin calamity
आपदि:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = even/also (emphatic particle)
कथञ्चनin any manner
कथञ्चन:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/उपाय-निषेधार्थ (in any way/at all)
ब्रह्मस्वसदृशम्similar to Brahmin’s property
ब्रह्मस्वसदृशम्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootब्रह्मस्व (प्रातिपदिक) + सदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मस्वस्य सदृशम् = similar to Brahmin’s property)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
दुर्जरम्hard to endure
दुर्जरम्:
विशेषण (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्जर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘दुर्’ उपसर्गयुक्त (hard to digest/endure)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Adverbial locative/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
विद्यतेexists
विद्यते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन