Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 40
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः
Transliteration
anvāsta rājasamitau vividhairvinodairhṛṣṭaḥ suredra iva devagaṇairupetaḥ / tataściraṃ vividhavādyavinodanṛttaprekṣāpravṛttahasanādikathāprasaṃgaḥ
Translation
شاہی مجلس میں وہ خوش ہو کر طرح طرح کی تفریحات میں مشغول ہوا، گویا دیوتاؤں کے گروہ کے ساتھ دیوراج اندر ہو۔ پھر دیر تک مختلف ساز، رقص کے تماشے، ہنسی اور گوناگوں گفتگو کے سلسلے جاری رہے۔
Word by Word
anvāstahe sat (there)/took his seat
anvāsta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-√ās (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
rāja-samitauin the royal assembly
rāja-samitau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + samiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular); समासः तत्पुरुषः — ‘राज्ञः समितिः’
vividhaiḥvarious
vividhaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); ‘vinodaiḥ’ विशेषणम्
vinodaiḥwith amusements/diversions
vinodaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvinoda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural)
hṛṣṭaḥdelighted
hṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛṣṭa (कृदन्त; √hṛṣ धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
surendraḥthe lord of gods (Indra)
surendraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootsurendra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपमावाचक-निपात (comparative particle)
deva-gaṇaiḥby groups of gods
deva-gaṇaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुषः — ‘देवानां गणाः’
upetaḥaccompanied/attended
upetaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootupa-√i (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
tataḥthen
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), क्रमवाचक (then/thereafter)
ciramfor a long time
ciram:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootciram (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vividha-vādya-vinoda-nṛtta-prekṣā-pravṛtta-hasana-ādi-kathā-prasaṃgaḥa long sequence of talk with laughter etc., arising from various music, amusements, dances, and spectacles
vividha-vādya-vinoda-nṛtta-prekṣā-pravṛtta-hasana-ādi-kathā-prasaṃgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + vādya (प्रातिपदिक) + vinoda (प्रातिपदिक) + nṛtta (प्रातिपदिक) + prekṣā (प्रातिपदिक) + pravṛtta (कृदन्त; √vṛt धातु) + hasana (प्रातिपदिक/कृदन्त; √has धातु) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + kathā (प्रातिपदिक) + prasaṃga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); दीर्घ-तत्पुरुषसमासः — ‘विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षादिषु प्रवृत्तं हसनादिकथाप्रसङ्गः’