Shloka 39
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः
Transliteration
āsannabhṛtyakarasaṃsthitadīpakaudhasaṃśāntasaṃtamasamāśu sadaḥ prapede / tatrāsane samupaviśya purodhamantrisāmantanāyakaśataiḥ samupāsyamānaḥ
Translation
قریب کھڑے خدام کے ہاتھوں میں رکھے ہوئے چراغوں کے جھرمٹ نے اندھیرا فوراً دور کر دیا اور وہ جلد ہی دربار میں پہنچا۔ وہاں تخت پر بیٹھ کر وہ پجاریوں، وزیروں، سامنتوں اور بے شمار سرداروں کی طرف سے تعظیم و خدمت پانے لگا۔
Word by Word
āsanna-bhṛtya-kara-saṃsthita-dīpaka-udhasaṃśānta-saṃtamasamthe darkness dispelled by the mass of lamps placed in the hands of nearby attendants
āsanna-bhṛtya-kara-saṃsthita-dīpaka-udhasaṃśānta-saṃtamasam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāsanna (प्रातिपदिक) + bhṛtya (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक) + saṃsthita (कृदन्त; √sthā धातु) + dīpaka (प्रातिपदिक) + udhas (प्रातिपदिक) + saṃśānta (कृदन्त; √śam धातु) + saṃtamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular); समासः बहुपद-तत्पुरुषः (determinative) — ‘आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसा’ इत्यनेन ‘संशान्तसंतमसम्’ विशेष्यते
āśuquickly
āśu:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb)
sadaḥthe assembly hall
sadaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsadas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular)
prapedehe entered/approached
prapede:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√pad (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
āsaneon the seat
āsane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāsana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular)
samupaviśyahaving sat down
samupaviśya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-upa-√viś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal) — ‘having sat down’
purodha-mantri-sāmanta-nāyaka-śataiḥby hundreds of priests, ministers, feudatories, and commanders
purodha-mantri-sāmanta-nāyaka-śataiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpurodha (प्रातिपदिक) + mantrin (प्रातिपदिक) + sāmanta (प्रातिपदिक) + nāyaka (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुषः — ‘पुरोधादयः’ इति गणः, ‘शतैः’ इति बहुसंख्यया
samupāsyamānaḥbeing attended upon
samupāsyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-upa-√ās (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान (Present passive participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)