Shloka 51
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
Transliteration
kartu na śakyamā tithyaṃ tvayā vanyāśinā vane / athavā tvaṃ tapaḥśaktyā kartumātithyamadya me
Translation
جنگل میں جنگلی غذا پر رہنے والے تم سے یہاں مہمان نوازی ممکن نہیں؛ یا اپنی تپسیا کی قوت سے آج میری ضیافت کر سکو۔
Word by Word
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive), ‘to do/make’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (कृदन्त; शक् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्तव्यत्-भाव (possible/doable)
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म) एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण) एकवचन
वन्याशिना(you) who eat forest fare
वन्याशिना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवन्य-आशिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; ‘वन्यं अश्नाति’ इति षष्ठी/कर्मधारय-प्राय तत्पुरुषः (one who eats forest-food)
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण) एकवचन
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता) एकवचन
तपःशक्त्याby the power of austerity
तपःशक्त्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस्-शक्ति (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘तपसः शक्ति’ (power of austerity)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय (infinitive)
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
मेfor me / my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध) एकवचन