Shloka 45
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
Transliteration
upetya muniśārdūlaṃ nanāma śirasā nṛpaḥ / abhinaṃ dyāśaṣā taṃ vai jamadagnirnṛpottamam
Translation
بادشاہ مُنی شیر دل کے پاس گیا اور سر جھکا کر سجدۂ تعظیم کیا؛ اور جمَدگنی نے اُس برتر فرمانروا کا پرخلوص استقبال کیا۔
Word by Word
उपेत्यhaving approached
उपेत्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootउप-इ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), पूर्वकालिक (having approached)
मुनि-शार्दूलम्the tiger among sages
मुनि-शार्दूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारयार्थे—मुनिषु शार्दूलः (tiger among sages)
ननामbowed
ननाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अभिनम्greeted / bowed to
अभिनम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-नम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
द्याशषाwith reverence (reading uncertain)
द्याशषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्याशषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; पाठभेद/दुर्लभ-रूपम् (uncertain; likely instrument expressing manner)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
नृप-उत्तमम्the best of kings
नृप-उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारय—नृपाणाम् उत्तमः (best of kings)