Shloka 43
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
Transliteration
āśramaṃ puṇyaśīlasya jamadagnermahātmanaḥ / tato nivṛtya sainyāni dūre 'vasthāpya pārthivaḥ
Translation
اس نے نیک سیرت مہاتما جمَدگنی کے آشرم کو دیکھا؛ پھر بادشاہ نے پلٹ کر اپنی فوج کو دور ٹھہرا دیا۔
Word by Word
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पुण्य-शीलस्यof the pious-natured
पुण्य-शीलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; कर्मधारय—पुण्यं शीलं यस्य (of the virtuous-natured)
जमदग्नेःof Jamadagni
जमदग्नेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying Jamadagni)
ततःthen / from there
ततः:
Desha-Kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अपादान/क्रमसूचक (from there/then)
निवृत्यhaving withdrawn/turned back
निवृत्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootनि-वृत् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having turned back/withdrawn)
सैन्यानिthe troops
सैन्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
दूरेfar away
दूरे:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे सप्तमी-रूपेण क्रियाविशेषण (adverbial locative: at a distance)
अवस्थाप्यhaving stationed
अवस्थाप्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootअव-स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), causative sense implied by context (having stationed/placed)
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन