Shloka 29
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
Transliteration
varāhayūthapāḥ kecidrudhirārdrā dharāmaguḥ / pracaṇḍaśāktikonmuktaśaktinirbhinnamastakāḥ
Translation
خنزیروں کے ریوڑ کے کچھ سردار خون میں لت پت ہو کر زمین پر گر پڑے؛ ان کے سر شدید نیزہ بازوں کے پھینکے ہوئے نیزوں سے پھٹ گئے تھے۔
Word by Word
वराहयूथपाःleaders of boar herds
वराहयूथपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवराह + यूथप (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘वराहाणां यूथपाः’ (leaders of boar-herds)
केचित्some
केचित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (some)
रुधिरार्द्राःsoaked with blood
रुधिरार्द्राः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरुधिर + आर्द्र (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः ‘रुधिरेण आर्द्राः’ (wet with blood)
धराम्the earth/ground
धराम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन (acc. sg.)
अगुःwent/reached
अगुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलुङ् (अorist), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाःwith heads split by fiercely hurled spears
प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रचण्ड + शाक्ति + उद्√मुच् (धातु; ‘उन्मुक्त’ क्त) + शक्ति + नि√भिद् (धातु; ‘निर्भिन्न’ क्त) + मस्तक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘प्रचण्ड-शाक्ति’ (very fierce spear/śakti) + ‘उन्मुक्त-शक्ति’ (a hurled spear) + ‘निर्भिन्न-मस्तक’ (heads split) = ‘whose heads were split by spears hurled with fierce force’