Shloka 16
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
Transliteration
anati vyagramattebhaturaṅgarathagāminām / gātrālhādavivarddhanyāṃ velāyāṃ mandavāyunā
Translation
ہلکی ہوا کے ساتھ وہ گھڑی آئی جو بدن کو سرور بخشتی تھی؛ بےقرار مست ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں کی تیز رفتاری بھی گویا تھم گئی۔
Word by Word
अनतिslowly; not very much
अनति:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनति (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb): ‘not much/slowly’
व्यग्रrestless, agitated
व्यग्र:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootव्यग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासपूर्वपद-विशेषण (qualifier of following compound)
मत्तintoxicated, rutting
मत्त:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासपूर्वपद-विशेषण
इभelephants
इभ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग (member of compound)
तुरङ्गhorses
तुरङ्ग:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतुरङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग
रथchariots
रथ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठī-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासाङ्ग
गामिनाम्of the goers/movers
गामिनाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; ‘going/moving ones’
गात्रbody, limbs
गात्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद (stem used in compound)
आल्हादdelight, refreshment
आल्हाद:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआल्हाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (stem used in compound)
विवर्द्धन्याम्in (the time) that increases
विवर्द्धन्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविवर्द्धनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; विशेषण of ‘वेलायाम्’
वेलायाम्at the time/season
वेलायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
मन्दgentle, mild
मन्द:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद-विशेषण
वायुनāby the wind/breeze
वायुनā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन