Shloka 68
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
Devanagari script
गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्
Transliteration
gantukāmo 'pahāyāhaṃ panthānaṃ tu himācale / praviśangahanaṃ ramyaṃ pradeśālokanākulam
Translation
ہمالیہ جانے کی خواہش میں میں راستہ چھوڑ کر ایک گھنے اور دلکش علاقے میں داخل ہوا، اور اطراف کے مناظر دیکھ کر دل بےقرار ہو گیا۔
Word by Word
गन्तु-कामःdesirous to go
गन्तु-कामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गन्तु (तुमुन्-प्रत्ययान्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपपद: ‘to go’ + ‘desirous’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृविशेषण
अपहायhaving abandoned
अपहाय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअप+हा (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having abandoned’
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
पन्थानम्path
पन्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक—‘but/indeed’
हिमाचलेon/in Himālaya (the snowy mountain)
हिमाचले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘snowy mountain’); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
प्रविशन्entering
प्रविशन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+विश् (धातु) → प्रविशन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान कृदन्त (Present participle, शतृ); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृवाचक
गहनम्a dense thicket/forest
गहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
रम्यम्beautiful
रम्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘गहनम्’ इति विशेषण
प्रदेश-आलोकन-आकुलम्filled with (many) sights of places / bewildering to look at
प्रदेश-आलोकन-आकुलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रदेश (प्रातिपदिक) + आलोकन (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (सम्बन्ध: ‘by looking at regions’ → ‘confused/filled’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘गहनम्’ इति विशेषण