Shloka 20
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्
Transliteration
ātmano 'nugrahārthāya śaraṇyaṃ bhaktavatsalam / āvirbhūtaṃ mahārāja dṛṣṭvā rāmaḥ sasaṃbhramam
Translation
اے مہاراج، اپنے فضل کے لیے پناہ دینے والے اور بھکتوں پر مہربان دیوتا کو ظاہر ہوا دیکھ کر رام نہایت ادب و ہیبت سے بھر گیا۔
Word by Word
आत्मनःof himself / of the Self
आत्मनः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
अनुग्रह-अर्थायfor (the) purpose of grace
अनुग्रह-अर्थाय:
सम्प्रदान (चतुर्थी/Dative purpose)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): अनुग्रहस्य अर्थः
शरण्यम्the refuge-giving one
शरण्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootशरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
भक्त-वत्सलम्affectionate to devotees
भक्त-वत्सलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootभक्त (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास: भक्तेषु वत्सलः
आविर्भूतम्manifested / appeared
आविर्भूतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootआविर्भू (धातु)
Formकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
महा-राजO great king
महा-राज:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास: महान् राजा
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अव्यय (Indeclinable)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
स-सम्भ्रमम्with agitation / in excitement
स-सम्भ्रमम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम्भ्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययप्रयोग (Adverbial): स + सम्भ्रमम् = सम्भ्रमसहितम्