Shloka 59
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये / प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
Transliteration
viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye / pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate
Translation
شَمبھو تو عام لوگوں کے چلن کے خلاف چلنے والے ہیں؛ اے کم عقل، انہیں راضی کرنے کے لیے تیرے سوا کون نادان انسان تپسیا میں جلتا رہے گا؟
Word by Word
विरुद्धलोकाचरणःwhose conduct is contrary to the world
विरुद्धलोकाचरणः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविरुद्ध + लोक + आचरण (प्रातिपदिक); विरुद्ध-लोक-आचरण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘लोकस्य (जनस्य) विरुद्धम् आचरणम् यस्य’ = ‘whose conduct is opposed to people/the world’
शंभुःŚambhu (Śiva)
शंभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशंभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
वितुष्टयेfor (his) satisfaction
वितुष्टये:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative of purpose)
TypeNoun
Rootवितुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; purpose ‘for satisfaction’
प्रतपतिpractises austerity/torments oneself
प्रतपति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; with प्र- उपसर्ग
अबुधःunwise
अबुधः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; qualifies मर्त्यः
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object; with विनाऽ)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apadana (अपादान/Ablative sense ‘without’)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय/पूर्वपद (preposition-like indeclinable) governing द्वितीया (Accusative)
कःwho?
कः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; interrogative pronoun
मुदुर्मतेO dull-minded one
मुदुर्मते:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootमुदु + मति (प्रातिपदिक); मुदुर्मति
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय: ‘मुदुः (dull) मति: यस्य’ → ‘dull-witted’ (as address)