Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 58
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना / घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
Transliteration
kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā / ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ
Translation
اے نادان! تو اس تپسیا سے کیوں رنج اٹھاتا ہے؟ جو باطل راہ پر چلتا ہے، اس سے شنکر ہرگز راضی نہیں ہوتے۔
Word by Word
कुतःwhy?/from where?
कुतः:
Hetu-prashna (हेतु-प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्लिश्यसेare afflicted/struggle
क्लिश्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्लिश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद
मूढO fool/deluded one
मूढ:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootमूढ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह्)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
तेनby that/thereby
तेन:
Karana (करण/Instrument; anaphoric)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; refers to that (austerity/means)
तेto you/for you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; here dative sense with ‘अधुना’ context: ‘for you/unto you’
अधुनाnow
अधुना:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (adverb of certainty)
मिथ्याप्रवृत्तस्यof one engaged in false ways
मिथ्याप्रवृत्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमिथ्या + प्रवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृत् with प्र)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; कर्मधारय: ‘मिथ्या (false) + प्रवृत्त (engaged)’ = ‘one engaged in false conduct’
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तुष्यतिis pleased
तुष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
शङ्करःŚaṅkara (Śiva)
शङ्करः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन