Shloka 41
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
आक्रान्तचकितानेकवनपङ्क्तिशताकुलम् / तत्र तत्रातिरम्यैश्च शिलाकुहरनिर्गतैः
Transliteration
ākrāntacakitānekavanapaṅktiśatākulam / tatra tatrātiramyaiśca śilākuharanirgataiḥ
Translation
وہ بے شمار جنگلی قطاروں کے سینکڑوں جھنڈوں سے بھرا ہوا تھا؛ جہاں جہاں جانور چلتے پھرتے، گھبرا کر چونک اٹھتے؛ اور جگہ جگہ چٹانی غاروں سے نہایت دلکش چشمے پھوٹتے تھے۔
Word by Word
आक्रान्तoverrun/occupied
आक्रान्त:
Karma (कर्म; described object)
TypeAdjective
Rootआ-√क्रम् (धातु; आक्रमणे) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
चकितstartled
चकित:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√चक्/चकित (प्रातिपदिक; 'startled')
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
अनेकmany
अनेक:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
वनपङ्क्तिशतhundreds of forest-rows
वनपङ्क्तिशत:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + पङ्क्ति (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (vana-paṅkti-śata = 'hundreds of rows of forests/woodland-lines'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; in compound qualifier)
आकुलम्crowded/filled
आकुलम्:
Karma (कर्म; described object)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; predicate/qualifier of implied neuter place)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
तत्रhere and there
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for distributive sense)
अतिरम्यैःwith very charming
अतिरम्यैः:
Karana (करण; by/with)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + रम्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (very-lovely); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (masculine; instrumental plural; qualifying निर्गतैः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
शिलाकुहरनिर्गतैःby those emerging from rock-caves
शिलाकुहरनिर्गतैः:
Karana (करण; by/with)
TypeAdjective
Rootशिला (प्रातिपदिक) + कुहर (प्रातिपदिक) + नि-√गम्/√गम् (धातु; निर्गमने) + क्त (कृदन्त)
Formबहुपद-तत्पुरुष (śilā-kuhara-nirgata = 'emerged from rock-caves'); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (masculine; instrumental plural)