Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
आजेन सर्वलोहेन वर्षासु च मघासु च / एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत् / गौरीं वाप्युद्वहेद्भार्यां नालं वा वृषमुत्सृजेत्
Transliteration
ājena sarvalohena varṣāsu ca maghāsu ca / eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet / gaurīṃ vāpyudvahedbhāryāṃ nālaṃ vā vṛṣamutsṛjet
Translation
بکرے اور ہر قسم کی دھات کے دان سے، برسات میں اور مَغھا نچھتر میں بھی—بہت سے بیٹوں کی آرزو کرنی چاہیے؛ کیونکہ ان میں سے ایک بھی گیا چلا جائے تو کافی ہے۔ یا گوری جیسی بیوی سے نکاح کرے، یا ‘نالَم’ نامی بیل کو آزاد کرے۔
Word by Word
आजेनwith a goat
आजेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘with a goat’
सर्वलोहेनwith (something) made wholly of iron
सर्वलोहेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसर्व-लोह (प्रातिपदिक; components: सर्व + लोह)
Formनपुंसकलिङ्ग (लोह), तृतीया (करण), एकवचन; ‘with all-metal/entirely of iron’ (instrument)
वर्षासुin the rains
वर्षासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; ‘in the rainy seasons’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
मघासुin (the time of) Maghā (nakṣatra)
मघासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमघा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; Nakṣatra-name (Maghā)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
एष्टव्याःshould be sought/desired
एष्टव्याः:
Vidhyartha (विध्यर्थ)
TypeAdjective
Rootइष्टव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √यज्)
Formभविष्यत्कर्तव्यताप्रत्यय (तव्यत्), बहुवचन, पुंलिङ्ग, प्रथमा; gerundive ‘to be desired/sought’ agreeing with पुत्राः
बहवःmany
बहवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifier of पुत्राः
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
यदिif
यदि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; conditional particle
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifier (one)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (even)
गयाम्Gayā
गयाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; place-name
व्रजेत्should go
व्रजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
गौरीम्Gaurī
गौरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; proper name
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle
अपिalso
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (also/even)
उद्वहेत्should marry
उद्वहेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√वह् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should marry/carry up’
भार्याम्a wife
भार्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
नnot
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; negation particle
अलम्(it is) not proper / do not
अलम्:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय; particle meaning ‘enough/stop’ (prohibitive nuance with न)
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle
वृषम्a bull
वृषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
उत्सृजेत्should let loose/abandon
उत्सृजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should release/abandon’