Shloka 110
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / बहुदेवयुगांस्तप्त्वा तपस्तीव्रं सुदश्चरम्
Transliteration
muṇḍapṛṣṭe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā / bahudevayugāṃstaptvā tapastīvraṃ sudaścaram
Translation
مُنڈپِرِشٹھ پر دھیمان مہادیو نے اپنا قدم رکھا؛ بہت سے دیویُگوں تک اس نے سخت اور نہایت دشوار تپسیا کی۔
Word by Word
मुण्डपृष्टेon the bald head/back (surface)
मुण्डपृष्टे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमुण्डपृष्ठ (प्रातिपदिक; मुण्ड+पृष्ठ)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण
पदम्a step/footprint/place
पदम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
न्यस्तम्placed
न्यस्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootनि+अस्/न्यस् (धातु)
Formक्त (past passive participle/कृदन्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि—‘placed’ (agreeing with पदम्)
महादेवेनby Mahādeva (Śiva)
महादेवेन:
Kartr (कर्तृ/Agent)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक; महा+देव)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कर्तृ-करणभावे (agent/instrument)
धीमताby the wise
धीमता:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying महादेवेन)
बहुदेवयुगान्many divine ages (yugas)
बहुदेवयुगान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootबहुदेवयुग (प्रातिपदिक; बहु+देव+युग)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कालपरिमाण (duration as object of तप्त्वा)
तप्त्वाhaving practiced (austerity)
तप्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया (having performed austerity)
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
तीव्रम्intense
तीव्रम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying तपः)
सुदश्चरम्very difficult to perform
सुदश्चरम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुदश्चर (प्रातिपदिक; सु+दश्चर)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying तपः)