Shloka 30
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि / ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः
Transliteration
svayaṃbhu vastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi / brahmarṣibhāvinor'thasya vidhānācca na saṃśayaḥ
Translation
سویَمبھُو نے انہیں دیکھتے ہی ریتس زمین پر گر پڑا؛ اور جو معنی برہمرشی-بھاو کی طرف ہونے والا تھا، وہ تقدیر کے حکم سے ہی—اس میں کوئی شک نہیں۔
Word by Word
स्वयंभुO Self-born (Brahmā)
स्वयंभु:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन (vocative)
वस्तुthe thing/reality
वस्तु:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ताःthem
ताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
रेतःsemen
रेतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
समपतत्fell down
समपतत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम; उपसर्ग: सम्
भुविon the earth/ground
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
ब्रह्मर्षि-भाविनोःof the two who were to become Brahmarṣis
ब्रह्मर्षि-भाविनोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootब्रह्मर्षि-भाविन् (प्रातिपदिक; ब्रह्मर्षि + भाविन्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मर्षयः भाविनौ यस्य)
अथस्यof this matter/episode
अथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
विधानात्from the ordinance/arrangement
विधानात्:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeNoun
Rootविधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
नnot/no
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन