Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 15
Brahmā’s Day, the Four Pralayas, and the Supreme Shelter Beyond Cause–Effect
Devanagari script
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
Transliteration
apāṁ rasam atho tejas tā līyante ’tha nīrasāḥ grasate tejaso rūpaṁ vāyus tad-rahitaṁ tadā
Translation
آگ پانی کا ذائقہ چھین لیتی ہے، اور بے ذائقہ پانی آگ میں ضم ہو جاتا ہے۔ پھر ہوا آگ کی شکل کو نگل لیتی ہے، اور بے شکل آگ ہوا میں ضم ہو جاتی ہے۔
Synonyms
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (नित्य-बहुवचन), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
रसम्taste/essence (sap)
रसम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (connector; then/and)
उindeed
उ:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तेजःfire/energy (tejas)
तेजः:
कर्ता (Kartā; subject)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
ताःthey (those waters)
ताः:
कर्ता (Kartā; subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
लीयन्तेdissolve/merge
लीयन्ते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootली (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: ‘are dissolved/merge’)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
नीरसाःtasteless (devoid of rasa)
नीरसाः:
कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनीरस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘ताः/आपः’)
ग्रसतेswallows/absorbs
ग्रसते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootग्रस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तेजसःof fire/tejas
तेजसः:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
रूपम्form/colour
रूपम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
वायुःwind/air
वायुः:
कर्ता (Kartā; subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
तत्that (form)
तत्:
कर्म (Karma; object—coreferential)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; ‘रूपम्’ इत्यस्य निर्देश (refers to that)
रहितम्devoid (of it)
रहितम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootरहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘तत्/रूपम्’)
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adhikaraṇa; time-locus)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)