Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 26
Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān
اے بادشاہ! اس کی وाणी میں چھند اور ویدک منتر، زبان کے رس میں جلادھپ ورُن؛ بھنوؤں میں نہیض و ودھی کے ضابطے، پلکوں میں دن اور رات؛ پیشانی میں غضب، ہونٹوں میں لالچ؛ لمس میں شہوت، منی میں تمام پانی؛ پیٹھ پر ادھرم، قدموں کے کرم میں یَجْن کی آگ؛ سایہ میں موت، مسکراہٹ میں مایا؛ اور بدن کے بالوں میں سب جڑی بوٹیاں دکھائی دیں۔
FAQs
This verse describes the Lord’s viśvarūpa where devas, directions, sky, clouds, wind, sun, and fire are seen as limbs and features of the Supreme—teaching that the cosmos rests within Him.
To show that all controllers (like Indra) and all cosmic functions (directions, sun, wind, fire) are subordinate energies within the Supreme Person, inspiring reverence and devotion.
It cultivates humility and God-consciousness: seeing nature’s forces and life’s order as sacred, one reduces ego and remembers the Supreme behind all powers.