Atharva Veda 9.8.9: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 8, Mantra 9

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

ह॒रि॒माणं॑ ते॒ अङ्गे॑भ्यो॒ऽप्वाम॑न्त॒रोदरा॑त्। य॒क्ष्मो॒धाम॒न्तरा॒त्मनो॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे

IAST Transliteration

harimā́ṇaṃ te aṅgébhyo ’pvā́m antaró̱darāt | yakṣmó̱dhām antarā́tmano bahír nírmantrayāmahé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Thy yellowness from the limbs, apvā from within the belly, and yakṣma’s settled abode from within the self—we charm them forth and drive without.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हरिमाणम्: jaundice / yellow discoloration
• हरिमाणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हरिमाण (प्रातिपदिक) < हरि (पीत-हरित-वर्ण) + माण (भाववाचक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अङ्गेभ्यः: from (your) limbs
• अङ्गेभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)

• अप: away, off
• अप: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• वाम्: you two (as the addressed pair)
• वाम्: कर्म (प्राप्तकर्ता/लक्ष्य)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)

• उदरात्: from the belly/abdomen
• उदरात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)

• यक्ष्मोधाम्: the disease in the belly (consumption/ailment lodged within)
• यक्ष्मोधाम्: कर्म
• Type: Noun (compound)
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक) + उधाम्/उधस् (प्रातिपदिक; ‘उदर/अन्तःस्थ-भाग’—पाठभेद/वैदिकरूप)

• अन्तरात्: from within
• अन्तरात्: अपादान
• Type: Indeclinable (used with ablative sense)
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)

• आत्मनः: of the self / of the body
• आत्मनः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)

• बहिः: out, outside
• बहिः: अधिकारण/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)

• निः: out, forth
• निः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: निः/निर् (उपसर्ग)

• मन्त्रयामहे: we utter (a charm), we conjure/drive away by incantation
• मन्त्रयामहे: कर्तृ (वयं)
• Type: Verb
• Root: मन्त्रय् (धातु; 10.गण/चुरादि—‘मन्त्रेण/वचसा प्रेरयति, आह्वयति’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Harimān/Apvā/Yakṣma as disease-agents to be expelled

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: vira