Atharva Veda 18.2.53: Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 53

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अग्नी॑षोमा॒ पथि॑कृता स्यो॒नं दे॒वेभ्यो॒ रत्नं॑ दधथु॒र्वि लो॒कम्। उप॒ प्रेष्य॑न्तं पू॒षणं॒ यो वहा॑त्यञ्जो॒यानैः॑ प॒थिभि॒स्तत्र॑ गच्छतम्

IAST Transliteration

agnī́ṣomā pathi-kṛtā syonáṃ devébhyo rátnam dadhathur ví lokám | úpa préṣyantaṃ pūṣáṇaṃ yó vahā́ty añjóyānaiḥ pathíbhis tátra gacchatam

English Translation (Griffith/Whitney)

Agni and Soma, ye makers of the path, ye set a kindly treasure for the Gods, and spread abroad the world (of passage). Go ye unto Pūṣan who is being sent forth, who conveys (the dead) by paths more straight—go thither with him.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्नीषोमा: O Agni and Soma
• अग्नीषोमा: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- + सोम- (प्रातिपदिक) → द्वन्द्व-समास (सम्बोधन)

• पथिकृता: path-makers; makers of the way
• पथिकृता: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पथि-कृ (कृ धातु) → कृत (कृदन्त), समास/उपपद-तत्पुरुष: पथि + कृत

• स्योनम्: pleasant; auspicious
• स्योनम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: स्योन (प्रातिपदिक)

• देवेभ्यः: for the gods
• देवेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• रत्नम्: treasure; precious gift
• रत्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)

• दधथुः: you two have placed / have bestowed
• दधथुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) [दधा-]

• वि: apart; forth; widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• लोकम्: world; realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• उप: towards; near
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (अव्यय/उपसर्ग)

• प्रेष्यन्तम्: being sent/commissioned; dispatched
• प्रेष्यन्तम्: कर्म (वहाति इत्यस्य)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: प्र-इष् (धातु) → श्यत्/यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त: प्रेष्यन्त (वर्तमानकृदन्त)

• पूषणम्: Pūṣan
• पूषणम्: कर्म
• Type: Noun (Deity)
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (वहाति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वहाति: carries; conveys
• वहाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)

• अञ्जोयानैः: by straighter/most direct (ways)
• अञ्जोयानैः: करण (मार्ग-विशेषणेन सह)
• Type: Adjective
• Root: अञ्जोयाना- (प्रातिपदिक; ‘अञ्जस्’/‘अञ्जो’ + यान- ‘going’ → बहुव्रीहि/तत्पुरुष-भाव: ‘straight-going’)

• पथिभिः: by paths; by ways
• पथिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: पथि/पथिन् (प्रातिपदिक)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)

• गच्छतम्: go (you two)
• गच्छतम्: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb (Imperative)
• Root: गम् (धातु)

Attribution

Rishi: AV 18 funerary tradition (r̥ṣi per Anukramaṇī varies).

Devata: Agni-Soma and Pūṣan

Chandas: Triṣṭubh-like (longer pādas; characteristic of processional/dispatch verses).

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta