Sutra 9
Devanagari script
विगृह्य कथनमसभ्यमप्रत्यक्षमश्रद्धेयमनृतं च वाक्यमुच्चैरनर्मणि हासं वातष्ठीवने च शब्दवती न कुर्यात् ॥ कZ_०५.४.०९ ॥
Transliteration
vigṛhya kathanam asabhyam apratyakṣam aśraddheyam anṛtaṃ ca vākyam uccair anarmaṇi hāsaṃ vātaṣṭhīvane ca śabdavatī na kuryāt
Translation
وہ جھگڑالو انداز میں بات نہ کرے؛ نہ بے ہودہ، نہ غیر مُصدَّق/غیر مشاہدہ، نہ ناقابلِ یقین، نہ جھوٹی بات کہے؛ نہ بلند آواز میں بولے، نہ بلا وجہ ہنسے، اور نہ ہوا میں تھوکنے جیسے شور والے کام کرے۔
Word by Word
विगृह्यhaving quarreled / after starting a dispute
विगृह्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootग्रह् (वि-√ग्रह्)
Formकृदन्त; ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (क्त्वार्थे); उपसर्ग: वि-; अर्थ: ‘विग्रहं कृत्वा/विवादं कृत्वा’
कथनम्speaking; utterance
कथनम्:
TypeNoun
Rootकथ्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भाववाचक संज्ञा
असभ्यम्indecent; improper
असभ्यम्:
TypeAdjective
Rootसभ्य (अ-सभ्य)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (न-सभ्य)
अप्रत्यक्षम्not evident; not directly perceived
अप्रत्यक्षम्:
TypeAdjective
Rootप्रत्यक्ष (अ-प्रत्यक्ष)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; नञ्-तत्पुरुष
अश्रद्धेयम्not worthy of belief; unreliable
अश्रद्धेयम्:
TypeAdjective
Rootश्रद्धेय (अ-श्रद्धेय)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; नञ्-तत्पुरुष
अनृतम्untrue; false
अनृतम्:
TypeAdjective/Noun
Rootऋत (अन्-ऋत)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; नञ्-तत्पुरुष
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
वाक्यम्speech; statement
वाक्यम्:
TypeNoun
Rootवच्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
उच्चैःaloud; loudly
उच्चैः:
TypeAdverb
Rootउच्चैः
Formक्रियाविशेषण अव्यय
अनर्मणिwhen it is not a time for jest; in a non-joking situation
अनर्मणि:
TypeNoun (locative)
Rootनर्मन् (अ-नर्मन्)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; नञ्-तत्पुरुष; अर्थ: ‘अनर्मणि’ = ‘अ-नर्मणि’ (अविनोद-स्थितौ)
हासम्laughter; joking
हासम्:
TypeNoun
Rootहस्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
वातwind
वात:
TypeNoun
Rootवात
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासे पूर्वपद)
ष्ठीवनेin (the act of) spitting (and in wind-breaking)
ष्ठीवने:
TypeNoun (locative)
Rootष्ठीव्
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; ‘वात-ष्ठीवने’ इति द्वन्द्वसमासः (वाते च ष्ठीवने च)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
शब्दवतीnoisy; making sound
शब्दवती:
TypeAdjective
Rootशब्दवत्
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘शब्दवत्’ (मतुप्/वतुप्-प्रत्ययान्त)
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक अव्यय
कुर्यात्should do / should make (here: should not do)
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; लोट्/विध्यर्थ: ‘should do’ (न कुर्यात् = should not do)
FAQs
It discourages rumor-driven governance and forces reliance on verified, credible inputs for state decisions.